Markayı Kullanma Mükellefiyeti

Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname(MarKHK) marka hakkı sahibine bazı mükellefiyetler yüklemiştir. Bu mükellefiyetlerden en önemlisi markanın kullanılması zorunluluğudur. Markanın korumasının en önemli nedeni marka olan işaretin altında yatan ticari itibarı korumaktır ancak kullanılmayan bir markanın tescilli bir hak olarak varlığını sürdürmesi onu gerçekten kullanacak veya kullanmakta olanlar için bir engel teşkil eder. İşte bu sebeple kararname 5 yıl süreyle kullanılmayan markanın hükümsüz kılınabileceğini düzenlemiştir.
Kararname 14. maddesinde 5 yıl süreyle kullanılmayan veya kullanımına 5 yıl ara verilen markanın hükümsüz kılınacağını düzenlemiştir. Dolayısıyla 5 yıllık süre geçmeden bu davanın açılması mümkün değildir. Ancak hemen ifade etmek gerekirse kullanmama haklı bir nedene dayanıyorsa bu durumda yine 5 yıllık süre işlemez.
Markanın kullanılmasından kasıt; markanın tescil edildiği mal ve hizmetlerle alakalı kullanılmasıdır. Markanın ciddi bir şekilde tescil edildiği mal ve hizmetlerle alakalı kullanıldığını ispat yükü marka sahibinindir. Ciddi kullanımdan kasıt markanın ilgili piyasayı etktileyen yerlerde, reklamlarda, broşürlerde, tanıtım vasıtalarında, fuarlarda kullanılmasıdır. Markasal kullanım gerçekleştirilirken markadan ekonomik yarar elde etmek amacı ile piyasayı etkileyecek yerde ve sıklıkta kullanım gereklidir. Ciddi kullanım kriterinin amacı marka hakkının haksız biçimde devamını engellemektir.
Marka sahibi markasını bizzat kendisi kullanabileceği gibi lisans, franchise gibi yasal bir temelle bir başkası da markasını kullanabilir.
Markanın ciddi kullanımının ölçütünün sınırları olayın özellikleri dahilinde değerlendirilmelidir. Buna göre markanın tescil olduğu mal veya hizmet türü, özelliği, miktarı, fiyatı gibi faktörler ciddi kullanımın tespit edilmesinde dikkate alınabilecek objektif kriterlerdir. Mesela marina inşa eden bir firmanın markasını perakendecilik hizmeti veren bir markayla mukayese edemezsiniz. Marina inşası uzun zaman aralıklarıyla markanın kullanımını gerektirecektir o nedenle sürekli bir kullanım aranmayacaktır. Ancak perakencedilik hizmetleri için kullanılan bir markanın daha yoğun bir kullanımı gerekecektir.
Hizmet markaları açısından ise hizmet markasının doğası gereği bir bir malın üzerine iliştirilmesi söz konusu olmadığından işletmeye ait reklam araçlarında, katalog, fatura, fiyat listesi gibi iş evraklarında kullanması markasal kullanım kabul edilebilecektir.
Buradaki bir başka mevzu ise markanın tescil edildiği şekilde kullanılması gereğidir. Markanın tescil edildiği özden çok farklı bir şekilde kullanılması o markanın kullanımı manasına gelmeyecektir, çünkü burada kullanılan tescil edilen marka değil bir başka marka olacaktır.
Markanın yenilenmesi de markanın ciddi kullanımı manasına gelmeyeceği gibi devir gibi hukuki işlemlere konu olması da ciddi kullanma kabul edilemeyecektir.  Eğer marka tescil tarihinden itibaren 5 yıl boyunca kullanılmamışsa veya kullanımına 5 yıl boyunca ara verilmişse devralınan markanın hakkında da hükümsüzlük davası açılabilir. Devralan kişinin de hükümsüzlük davası açılabileceğini düşünerek dava tarihinden önceki 3 ay içindeki kullanımları ciddi kullanım olarak kabul edilmeyecektir.
Marka hakkı sahibinin markayı kullanmaması için haklı bir sebebi varsa 5 yıllık süre işlemeyecektir. Haklı sebep kişinin kendi iradesi dışında gerçekleşen savaş, doğal afetler, ithalat kısıtlamaları vs olabileceği gibi markanın durumundan kaynaklanan mesela bir ilaç markası yönünden ruhsat prosedürlerinin uzun sürmesi gibi sebepler de haklı sebep teşkil edebilir.
Bir marka birden fazla ve farklı sınıflara ait gruplarda yer alan mal veya hizmet için tescil edilmiş olabilir. Ancak marka hangi mal veya hizmetler için kullanılmamakta ise hükümsüzlük o mal veya hizmetler için söz konusu olacaktır.
Markanın hükümsüzlüğünü zarar gören kişiler, Cumhuriyet savcıları veya ilgili makamlar isteyebilir.
Sonuç olarak, marka hakkı sahibi markasını kullanmakla mükellef olup 5 yıllık bir süre içinde markasını ciddi alnamda kullanmazsa bir kullanmama nedeniyle hükümsüzlük davasıyla karşılaşabilir.
Web sitesi ve makaleyle  ilgili her türlü soru, görüş ve yorum için;
Av. Z. Emre Kurt   [addmail]